Overwatch 2 và hệ thống Perks: bảng cân bằng bị viết lại giữa trận

Phút thứ tám, Bastion của đội bạn tự hồi máu giữa làn đạn. Cả đội tôi đã dồn cooldown vào nó hai mươi giây trước đó. Không có thông báo hệ thống nào đáng chú ý, chỉ một thanh máu đi lên chậm rãi. Bảy giây im lặng trong phòng phân tích ở Seoul — khoảng lặng mà bất kỳ ai từng ngồi nghề này cũng nhận ra ngay: có thứ gì đó vừa thay đổi, và nó không nằm trong bảng patch.

Blizzard không sửa chỉ số Bastion. Họ trả lại khả năng Tự sửa chữa — thứ đã biến mất khi Overwatch 2 ra mắt — dưới dạng một lựa chọn mở khóa ngay trong trận. Không ghi chú cập nhật nào ở màn hình chính. Không con số nào trong bảng thống kê sau trận. Chỉ có luật chơi mới, và nó bắt đầu bằng một thứ gọi là Perk.

Perks là gì, và vì sao nó khác một bản vá

Hệ thống Perks cho mỗi tướng hai tầng nâng cấp mở khóa trong trận. Tầng Minor mở ở cấp tướng 1, tầng Major mở ở cấp tướng 2. Mỗi tướng trong Overwatch 2 lên cấp đúng hai lần trong một ván, và mỗi lần lên cấp là một lần chọn.

Kinh nghiệm để lên cấp đến từ bốn nguồn: chơi mục tiêu, hạ gục hoặc hỗ trợ hạ gục, hồi máu cho đồng đội, và cứu đồng đội. Đổi tướng giữa trận đưa tướng mới về cấp 1, nhưng lần mở khóa thứ hai diễn ra nhanh hơn. Các tướng ra mắt sau sẽ được bổ sung Perk sau đó, và Blizzard cho biết hệ thống được cập nhật cách mỗi mùa một lần.

Ngành này đã thấy mô hình tương tự. Apex Legends có Giáp Tiến hóa. Fortnite từng cho vũ khí lên cấp. Paladins có hệ thống loadout. Paragon có bộ bài. Điểm khác biệt ở Overwatch 2 nằm ở chỗ Perks không phải lớp tùy biến nằm ngoài trận — nó là một biến số chạy song song với chính trận đấu đó.

Sức mạnh không còn là hằng số

Điều khiến Perks khó phân tích không nằm ở danh sách nâng cấp. Nó nằm ở chỗ sức mạnh của một tướng đã trở thành một đường cong thay vì một con số.

Mọi khung phân tích esports hiện có đều dựa trên một giả định ngầm: sức mạnh của tướng cố định trong suốt một ván. Bạn biết một xạ thủ bắn bao nhiêu sát thương, biết Winston nhảy được bao xa, biết Zarya có bao nhiêu năng lượng khi chưa tích. Perks phá vỡ giả định đó. Từ phút thứ nhất đến phút thứ mười, cùng một tướng có hai bộ sức mạnh khác nhau, và bộ thứ hai do chính người chơi chọn.

Hệ thống Perks thực chất là một bản vá thu nhỏ được nhúng vào từng ván đấu. Nó không thay đổi luật chơi toàn cầu, nó thay đổi luật chơi cục bộ, và nó thay đổi theo tốc độ của trận đấu.

Hệ quả đầu tiên là tính dồn. Đội nào mở khóa Major Perk trước sẽ có lợi thế trong giao tranh mục tiêu tiếp theo, và lợi thế đó lại sinh ra kinh nghiệm, lại sinh ra khoảng cách lớn hơn. Kinh nghiệm đến từ việc chơi mục tiêu và tham gia hạ gục, nên những đội chủ động tranh chấm điểm sẽ mở khóa nhanh hơn đội ngồi chờ đối thủ mắc lỗi. Đây là cấu trúc phần thưởng ưu ái lối chơi tấn công có tổ chức.

Điều đó đặt một nhóm người chơi vào thế bất lợi. Những ai đánh lẻ, đi đường vòng, tìm mạng ở rìa giao tranh sẽ tạo ít kinh nghiệm hơn. Trong một hệ thống mà phần thưởng gắn với sự hiện diện giữa đội hình, lối chơi bắn tỉa và đánh sườn bị đẩy ra rìa một cách có hệ thống — không phải bằng cách giảm sát thương của họ, mà bằng cách thưởng cho người khác.

Sức mạnh bóng ma trở lại

Phần thú vị nhất của hệ thống Perks nằm ở nhóm nâng cấp tôi gọi là "sức mạnh bóng ma". Bastion lấy lại Tự sửa chữa. Orisa lấy lại khiên. Cả hai đều là những kỹ năng từng bị xóa khỏi trò chơi trong quá trình chuyển sang Overwatch 2.

Nói theo ngôn ngữ kinh tế: đây là một khoản nợ cân bằng được trả lại, kèm lãi. Những kỹ năng từng bị coi là quá mạnh đến mức phải xóa đang được tái cấp phép dưới dạng tùy chọn trong trận. Orisa vốn được định vị là tướng đấu tay đôi sau khi mất khiên; trả lại khiên là thay đổi danh tính của cô ấy, vượt xa một nút bấm mới.

Với Orisa, khiên đưa cô trở lại vai trò chắn tuyến. Với Bastion, khả năng tự hồi máu tạo ra những chuỗi sinh tồn không thể tính trước. Cả hai đều là biến số mà đối thủ không thể luyện tập đầy đủ, vì chúng chỉ xuất hiện sau khi bên kia đã lên cấp trong trận.

Ở đây có một cơ chế tinh tế hơn: đổi tướng. Một người chơi đổi tướng sẽ bị đưa về cấp 1, mất toàn bộ Perk đã mở. Nhưng nếu quay lại tướng cũ, tốc độ mở khóa sẽ nhanh hơn. Trong phân tích chuyên môn, tôi gọi đây là khả năng "tích lũy Perk". Một đội có thể cố tình đổi tướng để phá tiến độ tích lũy của đối phương, rồi quay lại tướng chủ lực với tốc độ mở khóa được đẩy nhanh. Chiến thuật này chưa có tên chính thức, nhưng nó sẽ xuất hiện trong các phòng scrim chuyên nghiệp trong vài tháng tới.

Ai được, ai mất trong cấu trúc đội hình

Nhìn từ góc độ xây dựng đội hình, hệ thống Perks nâng giá trị của nhóm tuyển thủ linh hoạt. Người chơi thành thạo ba, bốn tướng trong cùng một vai trò giờ có thêm lợi thế cấu trúc: họ có thể đổi tướng để phá tiến độ đối phương rồi quay lại mà không mất quá nhiều thời gian.

Ngược lại, nhóm chuyên một tướng chịu rủi ro trực tiếp. Nếu Perk của tướng sở trường yếu, họ không còn chỗ dựa nào ở phần nền kỹ năng gốc. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với các bản vá chỉ số trước đây. Khi Blizzard giảm sát thương một tướng, người chơi chuyên tướng đó vẫn giữ được kỹ năng và phản xạ. Khi Perk của tướng đó yếu, thứ bị lấy đi là một tầng sức mạnh mà không kỹ năng cá nhân nào bù đắp được.

Với đội ngũ huấn luyện, đây là vấn đề nhân sự. Phân tích Perk theo thời điểm, theo thứ tự ưu tiên, theo tương tác giữa các tầng nâng cấp là một công việc mới. Các tổ chức có bộ phận dữ liệu sẽ có người làm việc này. Các tổ chức không có sẽ để tuyển thủ tự quyết định bằng cảm giác.

Vùng tối dữ liệu

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, có một chỉ số quan trọng đang hoàn toàn trống: tỷ lệ thắng theo từng Perk. Không có tỷ lệ chọn. Không có dữ liệu cấm. Không ai biết Major Perk của tướng nào đang mạnh hơn Major Perk của tướng khác bao nhiêu.

Trong giai đoạn này, các đội chuyên nghiệp bước vào vùng tối. Họ phải xây dựng chiến lược trên phỏng đoán, và những phỏng đoán đó sẽ bị chứng minh sai trong vòng vài tuần. Các đội có quy trình thử nghiệm nhanh sẽ vượt lên trước. Các đội phụ thuộc vào kinh nghiệm cũ sẽ trả giá.

Theo dõi văn hóa scrim ở Hàn Quốc và Trung Quốc, tôi thấy một điểm đáng lưu ý. Các đội Hàn Quốc có truyền thống chơi mục tiêu kỷ luật, kiểm soát vị trí, ít đánh lẻ. Cấu trúc phần thưởng kinh nghiệm của Perks khớp với lối chơi đó. Các đội Trung Quốc nổi tiếng với giao tranh dồn dập và tận dụng sai lầm của đối phương, cũng hưởng lợi từ cùng một cấu trúc.

Người thua trong giai đoạn đầu là những đội xây dựng lối chơi quanh việc chờ đối thủ sai. Khi phần thưởng gắn với hành động, sự thụ động trở thành chi phí.

Vấn đề khóa bản vá ở đấu trường LAN

Một biến số ít được nói tới: hệ thống Perks cập nhật cách mỗi mùa, và tướng mới được bổ sung Perk sau khi ra mắt. Điều này tạo ra khoảng trễ giữa server thi đấu và server giải đấu.

Ở các sự kiện LAN, ban tổ chức thường khóa phiên bản trò chơi trước ngày thi đấu vài tuần để bảo đảm công bằng. Nếu một giải đấu chạy trên phiên bản cũ hơn, các tướng mới chưa có Perk, và hệ thống cân bằng sẽ khác hoàn toàn so với những gì người chơi thấy trên server thường ngày. Nếu giải đấu chạy trên phiên bản mới nhất, các đội có ít thời gian làm quen hơn.

Cả hai lựa chọn đều có chi phí. Đây là vấn đề mọi hệ thống mới đều gặp phải, nhưng Perks đặc biệt nhạy cảm vì nó thay đổi theo từng ván chứ không theo từng bản cập nhật.

Góc nhìn ngược: ai thực sự trả tiền cho hệ thống này

Cách đọc phổ biến về Perks là "Blizzard thêm chiều sâu chiến thuật". Tôi đọc khác.

Perks là một công cụ giữ chân người chơi, và chiều sâu chiến thuật chỉ là sản phẩm phụ. Hãy nhìn vào cấu trúc phần thưởng: kinh nghiệm đến từ chơi mục tiêu, hạ gục, hồi máu, cứu đồng đội. Bốn nguồn đó đều là những hành vi kéo dài thời gian trong trận và tăng số lần tương tác giữa người chơi. Thời gian chơi tăng, số lượt tương tác tăng, và doanh thu từ vật phẩm trang trí đi theo hai chỉ số đó.

Người hâm mộ tin vào chiến thuật, tôi tin vào bảng doanh thu.

Điều này không có nghĩa Perks là ý tưởng tồi. Nó có nghĩa là chúng ta đang đánh giá sai thứ đang được đo. Blizzard không cần Perks cân bằng hoàn hảo trong tuần đầu. Họ cần nó đủ hấp dẫn để người chơi quay lại xếp hàng mỗi tối, trong khi đội ngũ cân bằng có thời gian sửa dần.

Nhóm chịu tổn thất nặng nhất nằm ở phòng thu bình luận và ban kỹ thuật giải đấu, không nằm ở các tay súng bắn tỉa. Overwatch vốn đã khó theo dõi với người xem phổ thông — nhiều hiệu ứng, nhiều góc nhìn, nhiều tầng thông tin. Thêm một tầng tiến độ mở khóa trong trận nghĩa là người bình luận phải giải thích thêm một hệ thống nữa trong lúc trận đấu vẫn đang chạy. Nếu giao diện hiển thị không đủ rõ, khán giả sẽ không hiểu vì sao giao tranh đổi chiều.

Và theo nguyên tắc cũ của tôi: mỗi khoảnh khắc lịch sử trong thể thao đều có một hóa đơn ai đó phải trả. Ở đây, hóa đơn nằm ở phòng thu bình luận và ở ban kỹ thuật của giải đấu.

Ba tín hiệu đáng theo dõi

Tín hiệu thứ nhất là chính sách của Blizzard với chế độ xếp hạng. Nếu Perks bị vô hiệu hóa ở chế độ thi đấu chuyên nghiệp, toàn bộ phân tích cạnh tranh ở trên trở thành vô nghĩa. Nếu được bật, nó thay đổi cấu trúc giải đấu.

Tín hiệu thứ hai là danh sách Perk nào bị cộng đồng gọi là lỗi. Trong mọi hệ thống mới, luôn có vài tùy chọn bị phát hiện mạnh bất thường trong vòng vài tuần. Việc Blizzard xử lý nhanh hay chậm sẽ cho biết họ đã chuẩn bị đến đâu.

Tín hiệu thứ ba là số người chơi hoạt động hàng tuần sau khi hệ thống ra mắt. Đây là chỉ số duy nhất trả lời được câu hỏi Perks có thực sự làm điều nó được thiết kế để làm hay không.

Kết

Giá trị nằm ở thời điểm bạn nhìn thấy nó trước đám đông. Ở thời điểm này, thứ đáng giá không phải danh sách Perk đầy đủ — danh sách đó ai cũng tra được. Thứ đáng giá là hiểu rằng Overwatch 2 vừa chuyển từ một trò chơi có bảng cân bằng tĩnh sang một trò chơi mà mỗi ván đấu tự viết lại bảng cân bằng của riêng nó.

Câu hỏi còn để ngỏ: khi sức mạnh được quyết định bởi tốc độ chứ không bởi thiết kế, thì người chiến thắng là đội chơi giỏi nhất, hay là đội hiểu rõ hệ thống nhất?